|
* مجموعهي «موسيقي حماسي ايران» شامل 24 نوار كاست و لوح فشرده و يك جلد كتاب، حاصل گردهمآيي هنرمندان «موسيقي حماسي ايران» است كه از دوم تا سيزدهم ارديبهشت ماه 1376 به همت مديران پژوهشهاي كاربردي مركز موسيقي حوزهي هنري در تالار انديشه برگزار شد. اين مجموعه در برگيرنده ي حدود نيمي از اجراهاي صحنهاي اين گردهمآيي است. با وجود بكر بودن و تازه بودن اكثر قريب به اتفاق اجراها، مجبور بوديم تا منتخبي از آنها را منتشر سازيم. نمونههايي كه در اين مجموعه منظور نشدهاند اغلب حاوي اشكالاتي چون طويل بودن زمان اجرا، وجود صداهاي پيراموني و مزاحم، ناكوك بودن ساز، خارج بودن صداهاي خواننده در حد محسوس، ناهماهنگي ميان اجراكنندگان، اشكالات ضبط صدا و... بودهاند. در عين حال در نمونههاي گرد آمده در اين مجموعه نيز گاه شاهد اشكالاتي هستيم كه به دليل اهميت يا منحصر به فرد بودن اجرا از آن اشكالات چشمپوشي شده است. اجراهاي موجود در مجموعهي «موسيقي حماسي ايران» بسيار متنوع است، اما ميتوان آنها را در يك تقسيم بندي كلي، به پنج دسته تقسيم كرد:
1. موسيقي رقصهاي حماسي و آييني ايران
2. منظومهها و ترانهةاي حماسي در رثاي قهرمانان مردمي در نواحي مختلف ايران
3. قطعات و مقامهاي بدون كلام حماسي (موسيقي كشتي، جنگ و ...)
4. شاهنامهخواني مجلسي از نواحي مختلف ايران
5. اوستا خواني به عنوان كهنترين ادبيات حماسي مكتوب ايران
بخش قابل ملاحظهاي از اجراهاي گردهمآيي هنرمندان «موسيقي حماسي ايران» شامل رقصهاي حماسي و آييني از نواحي مختلف ايران بود. بيشك توجه به اين بخش از هنر و فرهنگ ايران، تنها با مشاهدهي حضوري و يا ديدن تصاوير اين رقصها ممكن است. در عين حال موسيقي همراهي كنندهي اين رقصها نيز حاوي جلوهها و موضوعات ويژهاي است كه از طريق شنيدن نيز ميـوان تا حدودي به آنها پي برد. از سه نوع شاهنامه خواني (شاهنامهخواني زورخانهاي، قهوهخانهاي، مجلسي)، فقط امكان اجراي شاهنامهخواي مجلسي ميسر شد. كمبود زمان اجرا در گردهمآيي مانع از آن شد كه بتوانيم اجراهايي را از شاهنامه خواني زورخانهاي و قهوهخانهاي (نقالي) ارائه دهيم. در عين حال بخش شاهنامهخواني مجلسي اين مجموعه از تنوع و ارزش زيادي برخوردار است. در اين بخش نمونههايي از شاهنامهخوانيهاي رايج در كرمانشاهان، لرستان، بوشهر، ايل قشقايي، ايل بختياري، گيلان و... ارائه شده است كه از نظر موسيقي و روايتهاي مختلف شاهنامه و چگونگي تركيب متن به فردي هستند كه براي نخستين بار انتشار مييابند. بررسي اين نمونهها و تعمق در آن در جهت شناخت ميراثهاي فرهنگي براي پژوهندگان فرهنگ ادبيات و موسيقي ايران از اهميت زيادي برخوردار است. سعي ما چنين بود كه برشهايي از فرهنگ و موسيقي «چند منظر» و رنگارنگ ايراني را به نمايش بگذاريم. موسيقي حماسي ايران زمين، لايهها و مناظر ديگري نيز دارد كه پرداختن به آنها با فرصت داده شده ميسر نبود. ليك از همين منظرهاي محدود اما رنگارنگ نيز ميتوان تا حدودي به غناي فرهنگي اين مرز و بوم پي برد. فرهنگ و موسيقي ما «چند منظر» است و براي مشاهدهي آن بهتر است از همهي منظرها به مشاهده بنشينيم.
محمدرضا درويشي
زمستان 1382
|