English
پارسی
العربیه
Spanish
Turkish
اردو
پارسی
نمایش
تجسمی
ادبیات
موسیقی
طنز
معماری
انیمیشن
عکس
ادبیات پایداری
جشنواره‌ها
 
 
تاریخ انتشار  :  10:34 صبح ۱۳۹۰/۴/۲۱
تعداد بازدید  :  1192
Print
   
(صنایع دستی)پته دوزی

پته نوعی سوزن دوزی ایرانی است که از دوخت ریس های پشمی رنگین بر روی عریض یا شال در طرح های زیبایی چون بوته، سور و ترنج پدید می آید و منظره ای بدیع از گل و بوته های رنگین را که حاصل تلاش دست های دختران و زنان زحمتکش کرمانی است جلوه گر می سازد.

 اگر با چشمدل به این هنر زیبا بنگریم در تار و پودش اثر نگاه های خسته ای را خواهیم یافت که هر صبح تا شام در پی سوزن از نقطه ای به نقطه دیگر در حرکتند و خود یادگار هزاران درد و رنج و گاه شادی و شعف است که در ذهنشان منقوش بوده است. پته از دو قسمت تشکیل شده است. یک شال زمینه، که به عریض معروف است و نیز نخ های کرکی رنگارنگی که به ریس یا نخ پته موسومند. هر دو «پارچه و نخ» پشمی هستند و در رنگ های مختلف تهیه می شوند.

پته به طور انحصاری در کرمان تهیه می شود و دوخت آن در تمام شهرستان ها و روستاهای اطراف استان به ویژه کرمان، رفسنجان و سیرجان رایج است. طرح های زیبای آن را طراحان ماهر طرح ریزی کرده اند. این طرح ها و نقش ها ریشه در تمدن و فرهنگ ایرانی دارند.

تاریخچه پته
قدیمی ترین پته مربوط به سده 12 هجری قمری است. پته مورد نظر به صورت سوزنی است و تمام زمینه با استفاده از گل های ریزافشان و با استفاده از نخ های ابریشمی رنگی روی پارچه ابریشمی (کرم رنگ) دوخته شده است. دور این سوزنی پتک دوزی و حاشیه به صورت پته دوزی و با نقش «بته جقه ای قهر و آشتی» است. نمونه دیگری از پته که از نظر تاریخی چشم گیر است، سوزنی پته دوزی، شمسه دوزی، شرفه دوزی آقای فرج الله کرمانی است.

                             

این پته به سده سیزدهم هجری قمری مربوط و در تاریخ 1278 هجری قمری (1280) دوخته شده است. این پته هم اکنون در موزه هنرهای تزیینی نگهداری می شود. یکی دیگر از نمونه های دوخت بسیار زیبا و بی نظیر کرمان روپوش مقبره شاه نعمت الله ولی است. تاریخ دوخت این پته سال 1294 قمری و نتیجه سه سال تلاش مداوم است که بر شالی به طول 405 سانتی متر و عرض 265 سانتی متر سوزن دوزی شده است. این شاهکار نتیجه زحمت 12 نفر هنرمند کرمانی است که به دستور شهاب الملک سفارش داده شده و در زمان وکیل الملک ثانی (مرتضی قلی خان نوری) به اتمام رسیده است و روی پته این جملات به چشم می خورد :
در ابتدای حکومت جناب جلالت مآب شهاب الملک و گوشه سمت سمت مقابل ..... مرتضی قلی خان وکیل الملک حکمران کرمان 1294 قمری و نام استاد کار میرزا محمد نعمت اللهی ..... این پته هم اکنون در موزه شاه نعمت الله ولی در ماهان نگهداری می شود.

مراحل تهیه پته
پارچه عریض که نسبتاً ضخیم است و مراحل دوخت پته روی آن انجام می گیرد و در نقاط مختلف کرمان به نام شال پته، شال زمینه یا پارچه زمینه معروف است. در قدیم، این پارچه عریض را به وسیله ماشین های دستی و ابتدایی به نام ماشین های «دوپا باف و چهارپاباف» تهیه می کردند. دستگاه هایی بودند که از دو «ورت» یا به اصطلاح کرمانی ها از دو «گرت» تشکیل شده بودند و با هر حرکت یک ورت پایین و دیگری بالا می رفت و با عبور دادن ماسوره از میان نخ ها، تار و پود پارچه در هم تنیده می شد و بافت شال به صورت خطوط منظم عمودی و افقی نمایان می شد.

«ریس» نخ های پشمی و کرکی است که برای دوخت خریداری می شوند. تهیه این ریس ها در گذشته به وسیله چرخ پشم ریسی انجام می گرفته و هم اکنون عمل بافت این ریس ها در شهرهای اصفهان، یزد و تهران انجام می پذیرد و به صورت دوک های بزرگ و رنگ سفید به کرمان ارسال می شوند. طرح های پته را می توان به دو گروه تقسیم کرد :

1 – گروه بوته ای شامل شاخ گوزن، جقه، ترمه ای، سرابندی، خرقه ای، قلمکار اصفهانی، کردستانی (هشت بوته) شکسته، لچک ترنج، سنندج، افشان، بازوبند، بته میری، بته ترمه ای، بته خرقه ای، بته بادامی، بته شاخ گوزنی،، بته جقه ای دوقلو، بته جقه ای سه قلو، بته جقه ای مادر و فرزند، قهر و آشتی، بته میرشکسته چهار بته.

2 – نقش درختی شامل ترنجداری، سروی، گلدانی، جانوری و پرنده ای. پته را بیشتر استادکاران قالی طراحی می کردند. از جمله هنرمندان و طراحان معروف کرمانی می توان به استاد محسن خان (سده 13 هجری قمری)، حسن بن محسن خان، زمان خان میرحسینی اشاره کرد. پس از اتمام مرحله رنگ رزی و گرته برداری، دوخت پته به وسیله سوزن مخصوص انجام می گیرد. اولین دوخت پته، ساق دوزی یا خط دوزی است و پس از آن داخل نقش با اسلوب ویژه ای به وسیله سوزن پر می شود که این عمل را «آب دوزی یا پتک دوزی» نامیده اند.

سومین مرحله متن دوزی یا رودوزی نام دارد و آخرین مرحله در دوخت پته، برگ دوزی است که مهمترین و مشکل ترین و ظریف ترین قسمت کار است. پس از اتمام عمل دوخت به دلیل کشیدن و محکم کردن نخ ها، پته جمع می شود و حالت چروکیده به خود می گیرد. در گذشته بعد از دوخت، پته را با آب سرد می شستند و به وسیله «نورد کردن» خشک می کردند ولی امروزه به وسیله اتو یا خشک شویی انجام می گیرد.

معرفی انواع پته
بقچه
به شکل مربع در اندازه های مختلف تهیه می شود که بیشتر در مراسم عزاداری و عروسی دیده می شود.

سوزنی
به شکل مستطیل در اندازه های 1 × 5/2 متر و 1 × 5/1 متر، 1 × 2 متر تهیه می شود که در قدیم در حمام و زیر پای عروس استفاده می شد و امروزه به جای رومیزی یا سفره هفت سین استفاده می شود.

پرده
به شکل مستطیل در اندازه های 80 × 280 و 100 × 350 سانتی متر با طرح های درختی تهیه می شود.

قدیمی ترین پته موجود در کرمان مربوط به سال 1258 هجری قمری و مراکز تولید این صنعت در شهرهای کرمان و سیرجان است.


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال

تمام حقوق مادی و معنوی پایگاه جامع اطلاع رسانی هنر به حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی تعلق دارد.
استفاده از منابع محتوایی با ذکر منبع مجاز است.
Skip Navigation Links
home_New
تمامی حقوق مادی و معنوی برای شرکت نگار (حوزه‌هنری سازمان تبلیغات اسلامی) محفوظ است. | نقشه سايت