79212
  ۱۳۹۲/۱۰/۲۵
تنفس در گرای زیر صفر
گزارشی از چگونگی تولید و حضور فیلم های دفاع مقدس در جشنواره فیلم فجر
   
با مروری بر تولید فیلم های دفاع مقدس در سال های اخیر و حضور این آثار در بزرگ ترین فستیوال بین المللی فیلم ایران (فجر) نتیجه گیری به لحاظ آمار و ارقام تولید، می تواند بسیار راحت به نظر برسد. تولید ۹ فیلم در دوره برگزاری جشنواره بیست ونهم و سپس هفت فیلم در حوزه جنگ تحمیلی و کاهش آن در سال گذشته به چهار فیلم و امسال هم پنج فیلم در حوزه دفاع مقدس نشان دهنده بسیاری از عوامل می تواند باشد(دو فیلم «شیار۱۴۳» و «رنج و سرمستی» لحظات آخر به جشنواره اضافه شده اند). اینکه دیگر، فیلمسازان ما علاقه ای به ساخت این گونه آثار ندارند یا اینکه اگر علاقه ای هم باشد، آنقدر موانع و دخالت ها فراوان است که دیگر رغبتی برای فیلمسازان وجود ندارد. این ها دلایلی است که فیلمسازان در این سال ها به آن اشاره کرده اند. به نظر می رسد فیلمسازان فعال در این حوزه در سال های اخیر ترجیح دادند یا فیلم اجتماعی و حتی طنز و... بسازند یا اینکه در خانه های خود بنشینند و سکوت پیشه کنند.
«صادق صادق دقیقی» کارگردانی است که سال گذشته فیلم «بزرگ مرد کوچک» او به نمایش درآمد و در حال حاضر این فیلم اکران عمومی خود را دارد، اکرانی که به گفته صادق دقیقی هیچ حمایتی از آن نشده است.وی به تهران امروز می گوید: «وقتی فیلمی در حوزه دفاع مقدس ساخته می شود، به نظر می رسد که سازندگان دلشان خوش است.اما این دلخوشی در حد ساخت یک فیلم است چرا که بعد از آن این نوع فیلم ها در اکران و حتی در طول ساخت نیز حمایت نمی شوند.» وی ادامه می دهد: «حتی نهادها و سازمان هایی که در زمینه دفاع مقدس فعالیت دارند، نیز در این زمینه کم کاری می کنند. متاسفانه هیچ کاری برای فیلم های تولید شده در حوزه دفاع مقدس صورت نمی گیرد، شرایط سخت اکران، دادن سانس های نامناسب به این نوع فیلم از نمونه های این امر است.» وی اعتقاد دارد که سینمای بخش دفاع مقدس مرده است و تنها تریبونی برای شعار مدیران شده و همین امر باعث دلزدگی سینماگران نسبت به حوزه دفاع مقدس شده است. وی اضافه می کند: «دیگر سینمای دفاع مقدس دغدغه نیست بلکه تنها سر دادن شعار است.» این کارگردان به دلزدگی مردم از ساخته های حوزه دفاع مقدس نیز اشاره و در این زمینه تصریح می کند: «در این سال ها آنقدر فیلم دفاع مقدس با موضوعات کلیشه ای ساخته شده، که مردم هم از این نوع فیلم ها زده شده اند و دیگر علاقه ای به تماشای فیلم دفاع مقدس ندارند.» کارگردان «بزرگ مرد کوچک» تبلیغات در حوزه فیلم دفاع مقدس را بسیار موثر می خواند و می افزاید: «تا زمانی که سینمای دفاع مقدس در زمینه تبلیغات نتواند کاری کند، موفق نخواهد بود.»


                                       

صاحبان سبک سکوت کردند چه برسد به ما
این کارگردان در پاسخ به این پرسش که کیفیت پایین کارها باعث عدم حمایت نهادها و عدم اقبال مردم شده است، می گوید: «می گویند کیفیت آثار پایین است این صحبت را قبول دارم اما اگر بخواهیم این موضوع را ریشه یابی کنیم علاوه بر فیلمنامه های ضعیف، عدم حمایت مسئولان در ساخت آثار جنگی نیز این افت را به همراه داشته است. به طور مثال در ساخت فیلم هایی چون اتوبیوگرافی شهدا، نه بودجه ای که در اختیار گروه سازنده قرار می گیرد و نه حمایت در اکران قابل گفتن نیست و همین هم باعث افت کیفیت فیلم ها می شود. ساخت سکانس های جنگی سخت است و به دلیل نبود امکانات لازم نمی توان فیلمی در خور و کیفیت جنگ ساخت.» این کارگردان در ادامه درباره موضوعات بعد از جنگ و ساخت فیلم بر اساس این موضوعات نیز می گوید: «درباره موضوعات اتفاق اتفاده بعد از جنگ نیز کمتر کسی است که جرات و ریسک کند و به آن بپردازد. وقتی افراد صاحب سبک در سینمای دفاع مقدس همچون حاتمی کیا کمتر به سراغ این موضوعات و سوژه ها می روند از افراد نوعی همچون بنده چه توقعی وجود دارد. در این زمینه آنقدر سخت گیری ها بود که کارگردانی حاضر نیست بر اساس این سخت گیری ها که از سلایق افراد مسئول نشات می گیرد، فیلمی در این زمینه بسازد.»وی تصریح می کند: «متولی سینمایی کشور سازمان سینمایی است اما وقتی در زمینه دفاع مقدس فیلم ساخته می شود سازمان ها و نهادهای مختلف در ساخت و حتی اکران فیلم نظر می دهند و همین عدم اطمینان و دخالت ها سینمای دفاع مقدس را به عزلت کشیده است.»
جشنواره پارسال و امسال در نگاه آماری
سال گذشته چهار فیلم در حوزه دفاع مقدس در جشنواره سی ویکم فجر حضور داشت که می توان به «زیباتر از زندگی» به کارگردانی انسیه شاه حسینی، «قصه عشق پدرم» به کارگردانی محمدرضا ورزی، «بزرگ مرد کوچک» به کارگردانی صادق صادق دقیقی و «خاکستر و برف» به کارگردانی روح الله سهرابی اشاره کرد.این چهار فیلم در اکران عمومی خود و حتی نمایش شان در جشنواره نتوانستند موفق شوند.علاوه بر حضور این چهار فیلم، در جشنواره سال گذشته دو فیلم «گام های شیدایی» به کارگردانی حمید بهمنی و «فرشتگان قصاب» به کارگردانی سهیل سلیمی به نمایش در آمد که هر یک از این آثار به جنگ آمریکا و عراق و همچنین اتفاقات افتاده در افغانستان می پرداخت.در جشنواره فیلم فجر امسال در میان لیست فیلم اولی ها، فیلم «عاشق ها ایستاده می میرند» شهرام مسلخی به نمایش در می آید. در این فیلم که دومین ساخته بلند سینمایی شهرام مسلخی بعد از فیلم سینمایی «لانه های سوخته» است، سروش صحت، پوریا پورسرخ، لعیلا زنگنه و... حضور دارند.این اثر به تهیه کنندگی یوسف صمدزاده تولید شده است.
در میان فهرست فیلم های امسال فیلم «چ» حاتمی کیا به نمایش در خواهد آمد. این فیلم مانند دیگر فیلم های حاتمی کیا، به جز فیلم هایی چون «دعوت»، «گزارش یک جشن» در حوزه جنگ ساخته شده است. در این فیلم بازیگرانی چون فریبرز عرب نیا، سعید راد، بابک حمیدیان، امیر دلاوری و مریلا زارعی بازی می کنند. در جشنواره امسال کیومرث پوراحمد نیز بعد از ساخت فیلم موفق «اتوبوس شب» با بازی مرحوم خسرو شکیبایی، با فیلم «پنجاه قدم آخر» در جشنواره فیلم فجر حضور دارد، فیلمی به تهیه کنندگی سعید سعدی و بازی بابک حمیدیان، طناز طباطبایی، سلمان فرخنده، کوروش سلیمانی و … در کنار سه فیلم شرکت کننده در جشنواره امسال در حوزه دفاع مقدس، فیلم «شهابی از جنس نور» به کارگردانی محمدرضا اسلام لو نیز دیده می شودکه این فیلم در لبنان ساخته شده و امین زندگانی تنها به عنوان بازیگر ایرانی در فیلم حضور دارد. دو فیلم دیگر نیز در این حوزه توسط «نرگس آبیار» با نام «شیار ۱۴۳» و «رنج و سرمستی» به کارگردانی جهانگیر الماسی ساخته شده که البته احتمال دارد این دو فیلم در جشنواره امسال به نمایش در بیایند.
کیفیت در فیلمسازی مهم است تا کمیت
با نگاهی به فیلم های شرکت کننده در جشنواره فیلم فجر امسال، اگر چه تنها سه فیلم در بخش نگاه اول و سودای سیمرغ به دفاع مقدس اختصاص دارد اما از این سه اثر، دو فیلم برای کارگردانان بزرگی چون ابراهیم حاتمی کیا و کیومرث پوراحمد است دو فیلمساز که به عقیده دیگر سینماگران، اگر اثر خوبی در این دوره به نمایش بگذارند، می تواند در کارنامه آثار دفاع مقدس ماندگار بماند و همین کافی است. در این زمینه «عزیز الله حمیدنژاد» کارگردان سینما به تهران امروز می گوید: «در عالم هنر بخصوص در عرصه فیلمسازی آنچه بیش از همه مهم است، کیفیت است نه کمیت. در بحث هنر یک به علاوه یک دو نمی شود و همین کیفیت باعث می شود یک برابر با عدد صد باشد.» کارگردان «اشک سرما» اضافه می کند: «به طور مثال در این سال ها در حوزه سینمای اجتماعی آثار زیادی ساخته شده اما از میان آنها چند اثر در حافظه ها باقی مانده است. ایده آل این است که شرایط ساخت فیلم برای فیلمساز ایجاد شود تا کارگردان با آرامش و آسایش فکری فیلم خود را بسازد اگر این شرایط را برای فیلمساز سخت کنیم و فیلمساز در شرایط نامناسب فیلم بسازد به طور حتم نباید توقع ساخت یک فیلم خوب داشت حتی از فیلمسازی که در این حوزه صاحب سبک باشد.»
هزینه بیت المال و برداشتن سدهای اکران
با در نظر گرفتن تعداد فیلم های تولید شده، برخی از فیلمسازان نیز معتقدند در این سال ها فیلم های دفاع مقدس در گیشه موفقیتی نداشتند اما چون از هزینه بیت المال ساخته شده اند حداقل در اکران مورد حمایت قرار بگیرند.به نظر می رسد دیگر کارگردانی علاقه مند نیست در این حوزه کار کند، چرایی این مسئله به زعم کارگردانان به سخت گیری های موجود باز می گردد. «انسیه شاه حسینی» از دیگر کارگردانانی است که در این زمینه فعالیت دارد. وی رویکرد سینماگران به موضوعات دفاع مقدس را انگیزه و علاقه شخصی می داند و به تهران امروز می گوید: «هر یک از فیلمسازان بر اساس دغدغه های خود فیلم می سازند و حالا در زمانه ای که حتی برخی از مسئولان می گویند چرا در زمینه جنگ تحمیلی فیلم می سازید، باید دید فیلمساز تا چه اندازه دغدغه این امر را دارد.» شاه حسینی همچنین انگیزه مدیران را در این زمینه مهم خوانده و اضافه می کند: «در این سال ها هر مدیری که مسئولیتی می خواسته قبول کند، برای آنکه نشان دهد اهل و وفادار به این آب و خاک است، اولین سنگر خود را دفاع مقدس عنوان کرده و این تریبون شعارخیزی شده، تریبونی که خون های زیادی داده است.» کارگردان «زیباتر از زندگی» تاکید می کند: «اما همان مدیر در عمل و در برخورد با فیلم های دفاع مقدس گاه مرعوب برخی آدم ها می شود و گاه نیز اعتنایی به این حوزه ندارد. در این میان افرادی که نون به نرخ روز نمی خورند، فراموش می شوند.» وی به پروسه تولید فیلم در حوزه دفاع مقدس اشاره کرده و می گوید: «فیلم های دفاع مقدس با هزینه بیت المال ساخته می شوند اما هیچ گاه این فیلم ها به خوبی عرضه نمی شوند و رها می شوند اگر بخش توزیع فیلم ما بودجه مناسبی داشت می توانست فیلم های دفاع مقدس را به خوبی پخش کند و نگران فروش هم نباشد اما این فیلم ها وقتی به پای اکران می رسند به بهانه اینکه فیلم های نفروش هستند، هیچ حمایتی از آنها نمی شود.» وی معتقد است که اگر این فیلم ها در گیشه فروش ندارند اما با هزینه بیت المال ساخته می شوند باید کاری کرد که اکران شوند و حمایت از اکران می تواند حداقل به نمایش فیلم ها کمک کند.
فهیمه پناه‌آذر
©2019 HozehHonari. All Rights Reserved